شاید تا کنون با مراحل تولید پارچه قلمکار آشنایی نداشته اید و حتی اسم این هنر دستی و سنتی شهر اصفهان را هم نشنیده باشید. امروز قصد داریم شما را بیشتر با این هنر تزیین پارچه و کاربردهای آن آشنا کنیم.
قلمکاری هنری بسیار دیرینه در ایران بویژه در شهر اصفهان است که هنرمندان اصفهانی طرح هایی زیبا را بر روی انواع پارچه ها خلق می کنند. قلمکاری به شیوه سنتی کار بسیار سختی است و برای تهیه هر تکه از پارچه هایی قلمکاری چندین روز زمان لازم است.
قدمت این هنر به دوران پیدایش اسلام در ایران برمی گردد، اما دوران حکومیت صفویان را می توان اوج رونق هنر قلمکاری نامید و از آنجایی که پایتخت این حکومت در شهر اصفهان بود، قلمکاری به یکی از هنرهای دستی این شهر تبدیل شد و از آن زمان تاکنون همچنان در بازارهای این شهر پارچه های قلمکاری تولید و به عنوان هنر دستی مردمان اصفهان به فروش میرسد و سالانه تعداد زیادی از انواع طرح و رنگ های پارچه به کشورهای اروپایی و آمریکا مانند کانادا و انگلیس صادر می شود.
ابزار لازم برای تهیه و تولید پارچه ها قلمکاری عبارتند از:
- پارچه: جنس پارچه های قلمکاری معمولا نخی، پشمی، پنبه ای و کتانی می باشد.
- رنگ: در گذشته از رنگ های طبیعی و گیاهی مانند رنگ به دست آمده از پوست انار، گردو استفاده می شده است ولی هنوز نیز به این شیوه رنگرزی به صورت محدود استفاده می شود. اما به علت سهولت کار بیشتر از رنگ های صنعتی استفاده می کنند. رنگ های اصلی و پایه برای قلمکاری نیز عبارتند از قرمز، آبی، مشکی و سبز و زرد.
- قالب چاپ: وسیله چوبی و مربعی شکل است که برای رنگ کردن پارچه با طرح های سنتی از آن استفاده می کنند، این قالب از چوب درخت زالزالک و گلابی به دست استادکاران ماهر ساخته می شود.
مراحل تولید پارچه های قلمکار
در ابندا پارچه را برای ساعت ها و گاهی چند روز خیس می کنند و سپس آن را می شویند تا کل رنگ یا هر گونه آلودگی و مواد اضافی پارچه از بین برود. بعد از خشک شدن پارچه معولا با پوست انار آن را کرمی رنگ می کنند، یعنی زمینه اصلی پارچه کرمی رنگ است.
بعد خشک شدن رنگ زمینه پارچه، هنرمند با استفاه از قالب های چوبی طرح مورد نظر را با رنگ های اصلی که در بالا اشاره کردیم بر روی پارچه پیاده می کند، بیشترین طرح هایی که روی پارچه ها انجام می شود، طرح های سنتی ایرانی مانند گل ترمه، مینیاتور، کتیبه، نوازندگان ایرانی، شکارگاه های سنتی، حیوانات، شعرهای شاعران معروف ایرانی و بسیاری طرح های دیگر.
بعد از طرح زدن به وسیله قالب مجددا پارچه را می شویند تا رنگ های اضافی آن گرفته شود و بعد از شستن عملیات تثبیت رنگ به وسیله پختن پارچه در آب جوش صورت می گیرد تا رنگ ها ثابت بمانند، بعد از خشک شدن آخرین مرحله که ریشی زنی پارچه است را انجام می دهند و پارچه آماده فرستادن به بازار مصرف و فروش می شود.
از پارچه های قلمکار بیشتر به عنوان رومیزی، کوسن، بقچه، شال گردن، کیف، سفره و به عنوان تزیین در هتل ها یا سفره خانه های سنتی استفاده می شود.
